วัดบวรนิเวศวิหารถูกก่อตั้งในรัชกาลที่ ๓ แต่กลายเป็นวัดสำคัญที่สุดในรัชกาลที่ ๔ เมื่อพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าฯ ทรงผนวชและประทับที่นี่ ๒๗ ปี
แม่แบบของคณะธรรมยุต
ในช่วงเวลานี้ พระองค์ทรงตั้งคณะธรรมยุตที่นี่ — เน้นการอ่านบาลีจริง การปฏิบัติตามวินัยอย่างเคร่ง และการศึกษาภาษาตะวันตก เป็นต้นกำเนิดของพุทธไทยที่เปิดโลก
ทำไมเรียกว่า "ต้นธารประชาธิปไตย"
การปฏิรูปคณะสงฆ์ที่นี่ไม่ใช่เรื่องศาสนาล้วน — มันเป็นการ เปลี่ยนวัฒนธรรมการคิด ของชั้นนำไทย จาก "ทำตามที่เคยทำ" สู่ "ตั้งคำถามและตรวจสอบ" ซึ่งเป็นพื้นฐานของวัฒนธรรมประชาธิปไตย
พระสำคัญที่ประทับ
- พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าฯ — ก่อนครองราชย์
- สมเด็จกรมพระยาวชิรญาณวโรรส
- พระสังฆราชหลายพระองค์
- พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าฯ — ทรงผนวชที่นี่